Oorontstekingen zijn de meest voorkomende reden waarom ouders baby's en peuters naar de kinderarts brengen, goed voor meer dan 30 miljoen doktersbezoeken per jaar in de Verenigde Staten. Weten hoe je een oorontsteking herkent, wanneer je medische hulp moet zoeken en wat de behandeling precies inhoudt, neemt veel van de angst weg in een toch al stressvolle situatie. Hier is de complete, op bewijs gebaseerde gids.
Wat is een oorontsteking bij baby's?
De meeste oorontstekingen bij baby's en jonge kinderen zijn acute otitis media (AOM) — een infectie van het middenoor, de ruimte achter het trommelvlies. Het wordt meestal veroorzaakt door bacteriën (meest voorkomend Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae of Moraxella catarrhalis) of minder vaak door virussen, meestal als complicatie van een bovenste luchtweginfectie (verkoudheid).
Het mechanisme: wanneer een baby verkouden wordt, zwelt de buis van Eustachius — het kleine kanaal dat het middenoor verbindt met de achterkant van de keel en normaal gesproken vocht uit het oor afvoert — op en raakt geblokkeerd. Vocht hoopt zich op achter het trommelvlies. Dit opgesloten vocht wordt een broedplaats voor bacteriën. De druk door de vochtophoping veroorzaakt de pijn.
Baby's zijn gevoeliger dan volwassenen omdat hun buis van Eustachius korter, meer horizontaal en gemakkelijker geblokkeerd is. Rond de leeftijd van 3 jaar heeft ongeveer 80% van de kinderen minstens één oorontsteking gehad.
Symptomen van een oorontsteking bij baby's
In tegenstelling tot oudere kinderen kunnen baby's niet vertellen dat hun oor pijn doet. De tekenen zijn gedragsmatig:
- Aan het oor trekken of trekken: Het meest herkende teken, hoewel het vaak afwezig is en soms voorkomt bij baby's zonder oorontsteking (tandende baby's trekken ook aan hun oren). Meer betekenisvol in combinatie met andere tekenen.
- Meer huilen, vooral bij liggen: Plat liggen verhoogt de druk in het middenoor. Een baby die huilt wanneer hij op zijn rug wordt gelegd maar kalmeert als hij rechtop zit, kan oor pijn hebben.
- Verstoorde slaap: Plotselinge verslechtering van de nachtrust bij een baby die redelijk sliep is een veelvoorkomende presentatie, vooral als het een paar dagen na een verkoudheid optreedt.
- Koorts: Aanwezig bij ongeveer de helft van de oorontstekingen. Vaak laaggradig (38–39°C) maar kan hoger zijn. Zie onze gids voor babykoorts voor temperatuurbeoordeling.
- Moeite met horen of reageren op geluiden: Vocht in het middenoor kan tijdelijke geleidingsdoofheid veroorzaken.
- Vocht uit het oor: Als het trommelvlies barst door de druk (wat vaak juist verlichting geeft — de druk daalt en de pijn vermindert), kan er pusachtig vocht zichtbaar zijn. Dit vereist altijd een spoedige oproep naar de kinderarts, hoewel het meestal goed geneest.
- Recente verkoudheid: De meeste oorontstekingen volgen 3–5 dagen na een bovenste luchtweginfectie. Een baby die na een paar dagen verkoudheid meer onrust, koorts of veranderd gedrag vertoont, moet worden onderzocht.
Diagnose van een oorontsteking
Oorontstekingen kunnen alleen nauwkeurig worden vastgesteld door een arts die met een otoscoop het trommelvlies bekijkt. Zelf beoordelen thuis is niet betrouwbaar. Tekenen waar de arts op let: een bol, troebel of gescheurd trommelvlies; verminderde of afwezige beweging van het trommelvlies; vocht zichtbaar achter het trommelvlies.
Als je vermoedt dat je baby een oorontsteking heeft, bel dan je kinderarts. Wacht niet als de baby jonger is dan 6 maanden, koorts hoger dan 39°C heeft, er erg ziek uitziet of als er vocht uit het oor komt.
Behandeling: antibiotica of afwachten?
Hier verschillen de huidige richtlijnen van wat veel ouders verwachten. De AAP-richtlijnen van 2013 (bijgewerkt in 2022) adviseren:
| Leeftijd | Beide oren OF ernstige symptomen | Één oor, milde symptomen |
|---|---|---|
| Jonger dan 6 maanden | Direct antibiotica | Direct antibiotica |
| 6–23 maanden | Direct antibiotica | Antibiotica OF afwachten 48–72 uur |
| 2 jaar en ouder | Direct antibiotica | Afwachten heeft de voorkeur |
"Afwachten" betekent pijnbestrijding met ibuprofen of paracetamol en observatie gedurende 48–72 uur. Ongeveer 70% van de oorontstekingen geneest zonder antibiotica. De zorg over overmatig voorschrijven van antibiotica betreft antibioticaresistentie en bijwerkingen (diarree, huiduitslag) — niet het onthouden van behandeling die duidelijk nodig is.
Wanneer antibiotica nodig zijn, is amoxicilline de eerste keuze. De volledige kuur (meestal 10 dagen voor baby's onder 2 jaar) moet altijd worden afgemaakt, ook als de symptomen verbeteren.
Pijnbestrijding thuis
- Ibuprofen of paracetamol: De meest effectieve behandeling thuis tegen oor pijn. Leeftijds- en gewichtsgeschikte dosering. Ibuprofen werkt vaak iets beter bij oor pijn vanwege het ontstekingsremmende effect.
- Warme kompres: Een warme (niet hete) doek zacht tegen het oor houden kan tijdelijke verlichting geven.
- Rechtop houden: De baby tijdens wakkere uren meer rechtop houden en het hoofdeinde van het ledikantje iets verhogen vermindert de druk in het middenoor.
- Voeding voortzetten: De zuigbeweging tijdens het voeden kan de oor druk tijdelijk verergeren. Als de baby veel pijn heeft, kunnen korte pauzes tijdens het voeden helpen.
Terugkerende oorontstekingen en buisjes
Sommige kinderen hebben terugkerende oorontstekingen (3 of meer in 6 maanden, of 4 of meer in een jaar). In die gevallen is een verwijzing naar een KNO-arts (keel-, neus- en oorarts) passend om buisjes (tympanostomiebuisjes) te bespreken — kleine ventilatiebuisjes die onder korte algehele narcose in het trommelvlies worden geplaatst, waardoor vocht kan weglopen en ophoping wordt voorkomen. Het bewijs voor buisjes bij terugkerende AOM is sterk voor het verminderen van het aantal infecties en eventuele gehoorproblemen.
Voor de bredere gezondheidssituatie, zie onze gids voor babykoorts en onze gids voor nieuwe ouders.